Een meer fundamenteel antwoord

Een meer fundamenteel antwoord komt van Robert Gordon (Northwestern University in Chicago) die zieh in karte tijd een naam verwierf als de kantoorruimte huren amsterdam scepticus van de nieuwe economie. Hij onderscheidt in de ontwikkeling van de Amerikaanse economie drie perioden: • een opgang in de jaren 1950-1972 met een productiviteitsgroei van gemiddeld 2,63% per jaar; • een stagnatie in het tijdvak 1972-1993: een productiviteitsgroei van 1,13%, een vermindering van 1,5 procentpunt; • een herstel tussen 1995 en 1999: een productiviteitsgroei van 2,15%, een stijging van 1,02 procentpunt. De laatste periode kantoorruimte huren schiphol lijkt het optimisme van de aanhangers van de nieuwe economie te bevestigen, ware het niet dat de totale productiviteitsgroei slechts kan worden toegerekend aan een bedrijfstak die in termen van werkgelegenheid een zeer geringe rol speelt: de computerindustrie. Hier is de groei overweldigend: 17,83% per jaar tussen 1972 en 1995, 41,7% tussen 1995 en 1999· Maar dat was dan alles. Gordon:
‘Nader onderzocht biedt de opleving van de productiviteit, hoe indrukwekkend kantoorruimte huren leeuwarden ook, geen bewijs voor een “brede” nieuwe economische revolutie. Zo’n revolutie zou geschapen worden door de voordelen van computers en andere elektronische apparatuur en overvloeien naar sectoren van de economie die daarin sterk hebben gelnvesteerd. In tegenstelling tot een “smalle” economische revolutie die eenvoudig bestaat uit een snelle kantoorruimte huren groningen productiviteitsgroei in de productie van elektronische apparatuur zelf, zonder overloop naar de rest van de economie.”7

De informatietechnologie

In de eerste fase van de I CT-revolutie -vanaf de jaren zestig tot het midden van de jaren tachtig – lag de nadruk op de automatisering van kantoorruimte huren amsterdam productieprocessen. De bijbehorende technologie is het mainframesysteem, dat zeker duur is en ingewikkeld. Het ontwerp is gebaseerd op de regels van het ‘fabrieksmodel’, een vertaling van Taylors principe van taaksplitsing in bits en bytes. Het resultaat is een computersysteem dat is gespecialiseerd in de kantoorruimte huren schiphol uitvoering van grote hoeveelheden routinematige transacties, bijvoorbeeld het produceren van de dagafschriften van onze bankrekening. In hoofdstuk 5 zagen we een voorbeeld van de effecten op het werk. Eerst moest 80% van de taken op het districtskantoor van een bank worden gestandaardiseerd en opgesplitst -pas daarna kon het werk worden geautomatiseerd en geelimineerd. Daarmee werd de beheersmacht van het management ingebouwd in de techniek, in de software en kantoorruimte huren leeuwarden hardware, zoals zij eerder was ingebouwd in Fords lopende band. Volgens Castells staat de bureaucratische beheersmacht van het management haaks op de mogelijkheden die de informatietechnologie biedt.
‘In de jaren tachtig werd de informatietechnologie beschouwd als een wondermiddel om de industriele onderneming te veranderen. Maar een invoering zonder een fundamentele verandering in de organisatiestructuur vergrootte de bureaucratische starheid alleen maar. Gecomputeriseerde beheersing van processen werkt nog verlammender dan de rechtstreeks bevelslijn van mens tot mens, die tenminste nog enige kantoorruimte huren groningen ruimte overlaat om te marchanderen. In het Amerika van de jaren tachtig is de nieuwe technologie veelal beschouwd als een middel om de loonkosten te drukken en de greep op het arbeidsproces te verstevigen; niet als instrument voor organisatieverandering.’11

Stadskanaal revisited

Stadskanaal revisited
Vier jaar later is de situatie heel wat dramatischer. In februari 2002 heeft de Philipsdirectie officieel meegedeeld dat zij op langere termijn geen toekomst meer ziet voor het productiepakket in Stadskanaal -alleen nog voor een deel van de producten, mits de productie kan worden overgebracht naar het Verre Oosten. Nizet, inmiddels plant manager: ‘Er wordt niet meer ge·investeerd, niet in machines, niet in productontwikkeling. Philips heeft alleen nog maar interesse in Stadskanaal als melkkoe – want we maken nog steeds winst. Maar de koe wordt nauwelijks gevoerd. Hoe lang je dat volhoudt1 Dat hangt af van de hoeveelheid voer en van de conditie van de koe. In elk kantoorruimte huren amsterdam geval niet langer dan een paar jaar.’ De halfgeleiderproductie, die ooit werk gaf aan drieduizend mensen, is inmiddels ingekrompen tot circa vijfhonderd man. Daarbij komt nog een bezetting van circa honderd in de displayproductie, het restant van de beeldbuizenproductie uit vroeger tijden. Nieuw is dat er inmiddels op het terrein zo’n honderd mensen werken die niet in dienst zijn van Philips. De locatie is inmiddels veel te groot kantoorruimte huren schiphol geworden en wordt gedeeltelijk aangewend als bedrijvenpark voor derden. Wat is er in de tussentijd gebeurd? Al in 1998 vergeleek Boonstra Philips met een bord spaghetti: een samenraapsel van veel kleine bedrijfjes over de hele wereld. De losse sliertjes spaghetti moesten worden samengevoegd tot asperges. Het gevolg was dat de activiteiten Marketing en Sales, productontwikkeling en logistiek werden overgeplaatst naar kantoorruimte huren leeuwarden het divisiehoofdkantoor in Engeland. ‘Om redenen van efficiency’, aldus Nizet, ‘maar of dat effectiever is, is niet altijd zeker. Want een lerende organisatie heeft korte lijnen nodig. ‘lk geloof heilig in een integraal bedrijf. Integrale productie plus een lerende organisatie – meer is het niet. De marketing is in 1991 naar Stadskanaal gekomen, dan zie je dat het bedrijf opbloeit. In 1998 wordt de marketing weer onttrokken en komt op afstand, zowel fysiek als qua cultuur. Dat is een van de redenen waarom het leervermogen van de organisatie afnam.’ In 1999 werd een deel van de productie verplaatst naar hetVerre Oosten. ‘Dat was wel schrikken, want in volume ging het om 2,5 van de 3,5 miljard producten ruim 70% van het productiepakket. Niet in omzet uiteraard, want het betrof het goedkoopste deel van kantoorruimte huren groningen de productie. Maar het was nog niet hopeloos.We wisten dat het een keer ging gebeuren. In 1991 dachten we: in 1994 op z’n laatst. Daarom had ik al zo veel flexibiliteit in Stadskanaal ingebouwd, onder andere door de flexpool in te stellen. Daardoor, en door het aantrekken van de markt, is het gelukt om die onvermijdelijke ontwikkeling vijf jaar uit te stellen, tot 1999.AI met al hebben we die verandering goed kunnen opvangen.’

Lean production

‘De voorstanders claimen dat het systeem, door de onderlinge wisselwerking in het team, leidt tot bredere sociale en technische vaardigheden. Maar uit ander onderzoek weten we dat in Japan problemen juist worden kantoorruimte huren amsterdam opgelost door ‘vliegende teams’, niet door de mensen aan de productielijn. Het Japanse systeem is juist heel strak gestandaardiseerd en gereglementeerd. Werknemers participeren op de voorwaarden van het management.’ Opleiding en training zouden een belangrijke rol spelen in het lean production-concept. ‘Dat zou in theorie zo moeten zijn, als werknemers kantoorruimte huren schiphol bredere taken uitvoeren. Maar in deze fabrieken was daarvan op het operatorniveau geen sprake, wel voor de teamleiders. De stap van operator naar teamleider is heel groot. In Japan heb je daar acht tot tien jaar werkervaring voor nodig. De teamleider is een soort minimanager, vergelijkbaar met de vroegere voorman. Hij is verantwoordelijk voor zowel personele als operationele zaken.’ Zijn banen onder het regime van lean production dan dead end jobs? ‘Lean production wordt kantoorruimte huren leeuwarden gezien als een manier om het aantal niveaus in het middenkader te verminderen. Daarmee kun je op de korte termijn de kosten verminderen, maar de loopbaanmogelijkheden verdwijnen. Dat schijnt bij Toyota een groot probleem te zijn. Een deel van de productie is verplaatst naar het buitenland, zodat de onderneming in Japan veel minder mensen in dienst heeft. De mogelijkheden om vooruit te komen, zijn kantoorruimte huren groningen daardoor geblokkeerd en dat leidt tot veel demotivering onder het personeel.’

De jaren tachtig

In de jaren zestig maakten managers zieh druk over de effieieney. Tien jaar later drang het kantoorruimte huren amsterdam probleem van de produetkwaliteit zieh op. In de jaren taehtig versehoof de aandaeht naar flexibiliteit. Nog tien jaar later zagen bedrijven zieh geeonfronteerd met al deze problemen tezamen, in eombinatie met een tekort aan innovatief vermogen.
De jaren tachtig vormden kantoorruimte huren schiphol het tijdvak waarin nieuwe benaderingen werden ontwikkeld die erop waren gericht de bijwerkingen van de effieiencymedicijn zo veel mogelijk te beperken, vooral met betrekking tot productkwaliteit en flexibiliteit. Aanvankelijk waren het vooral deeloplossingen. Later kwamen daaruit ‘nieuwe productieconcepten’ voort, die gemeen hebben dat ze een integrale benadering bieden van de productiestructuur. Zo zagen we de kwaliteitscirkels komen en gaan. Zij bestonden uit een gelnstitutionaliseerd overleg op de werkvloer om dagelijkse problemen in de productie te bespreken die leiden tot tekortkomingen in de kantoorruimte huren leeuwarden productkwaliteit. Het was het zoeken naar een sluiproute, om een voor de band liggende reden. Als de productiestructuur onveranderd blijft, kunnen medewerkers wel oplossingen bedenken voor de problemen die zij signaleren, maar zijn zij vaak niet in staat die door te voeren. Veel van de nieuwe benaderingen uit die tijd kwamen uit Japan. Zo bood kantoorruimte huren groningen bijvoorbeeld de statistische kwaliteitscontrole de productiearbeiders eenvoudige statistische technieken waarmee zij afwijkingen tijdens het productieproces konden opsporen.

De oude industriele terminologie

Het werk is ook, in de oude industriele terminologie, semi-geschoold, want het kan in betrekkelijk korte tijd worden geleerd. En het wordt overeenkomstig beloond, hetgeen wijst op een lage toegevoegde waarde. Eigenlijk zou je verwachten dat dit soort werk verplaatst zou worden kantoorruimte huren amsterdam naar lagelonenlanden. In deVerenigde Staten gebeurt dat ook.Amerikaanse ondernemingen hebben massaal hun callcenters verplaatst naar landen in de derde wereld; bijvoorbeeld naar lndia, waar zij een grote beroepsbevolking vinden die uitstekend Engels spreekt. In Europa is dat echter niet mogelijk, omdat de taal een praktische barriere vormt. Er is nog een verschil. Toen de industrie nog veel ongeschoold werk aanbood, kwamen daarvoor ongeschoolden in aanmerking. Maar aan het semi-geschoolde werk in het callcenter worden beduidend hogere opleidingseisen gesteld, ‘boven de bodem van de arbeidsmarkt’. En een deel van het personeelsbestand, bijvoorbeeld kantoorruimte huren schiphol de studenten, brengt aanzienlijk meer hersencapaciteit mee dan strikt genomen in overeenstemming is met de aard van het werk. Het is een verschijnsel dat we vaker tegen zullen komen. In de informatie-economie worden steeds hogere opleidingseisen gesteld; vaak hoger dan overeenkomt met de inhoud van het werk.
De onderhoudsploeg van de kantoorruimte huren leeuwarden menselijke machine
Al voor de Tweede Wereldoorlog kwam er fundamentele kritiek op het taylorisme. Toen de sociale wetenschappen hun intrede deden op de werkvloer gingen onderzoekers vragen stellen bij Taylors mechanistische uitgangspunt. Kon je organisaties en de mensen die daarin werken eigenlijk wel vergelijken met machines? Het begin lag in het beroemde onderzoek dat aan het eind van de jaren twintig werd uitgevoerd in de Hawthorne Electric-fabriek. Dit onderzoek startte vanuit een tayloristisch uitgangspunt. Het oorspronkelijke doel was na te gaan welk effect de intensiteit van de verlichting op de werkplek heeft op de productiviteit. Volgens de regels van de wetenschap creeerden de kantoorruimte huren groningen onderzoekers een experimentele groep, waarin de verlichtingsintensiteit voortdurend werd veranderd, en een tweede (controle)groep waarin deze constant werd gehouden. Tot hun verbazing steeg de productiviteit in beide groepen aanzienlijk, ongeacht de mate van verlichting -een raadsel volgens de bestaande theorie.

Taylor komt naar Europa

Taylor komt naar Europa
Uiteindelijk bracht de massaproductie een hoge graad van efficiency en een ongekende groei van de welvaart, precies zoals Taylor had voorspeld. Het hoogtepunt kantoorruimte huren amsterdam lag in de Tweede Wereldoorlog, toen de Verenigde Staten als the arsenal of democracy de basis legden voor de geallieerde overwinning. Het taylorisme bleek het perfecte model om de onafzienbare stroom van oorlogsmateriaal te produceren -‘leverbaar in elke kleur, zolang het maar legergroen was’. In de jaren onmiddellijk na de oorlog was de Europese industrie kleinschalig kantoorruimte huren schiphol en voornamelijk ambachtelijk georganiseerd, althans in vergelijking met de Verenigde Staten. Grootschalige massaproductie volgens het tayloristische concept was een uitzondering, zoals in het geval van de Franse autofabrikant Renault. In de Tweede Wereldoorlog hadden de Amerikanen echter zo’n indrukwekkend voorbeeld van efficiency getoond dat hun methoden alsnog ingang vonden in Europa; in de jaren vijftig in de verwerkende industrie, in de jaren zestig in de scheepsbouw en, met geruime vertraging, in de jaren zeventig in de financiele sector. Een kantoorruimte huren leeuwarden professor in de sociologie heeft mij eens verteld hoe dat ging bij een bank. In i972 was hij hoofd van een projectgroep die tot taak had na te gaan hoe het werk op een regiokantoor feitelijk verliep. Het topmanagement had geen idee. Het zag dat aan de ene kant werk binnenkwam en dat er aan de andere kant output uitkwam, maar wat daartussen gebeurde was een black box. ‘Als je de werkstroom analyseert’, zo vertelde deze socioloog, ‘vind je meestal de 80/20-regel. Van het werk kan 80% worden opgesplitst in routinetaken. De resterende 20% is te ingewikkeld; die moet je overlaten aan specialisten.’ Zo kantoorruimte huren groningen gebeurde, en achteraf is het gemakkelijk in te zien dat de ‘routinisering’ van het kantoorwerk maar een eerste stap was. Opgesplitste taken kunnen worden geautomatiseerd en vervolgens geelimineerd.

Een rubberplantage in Brazilie

Naast het vermijden van lacunes in de productiestroom had de lopende band nog een voordeel. Taylor had zijn hele leven moeten strijden tegen de talloze manieren die arbeiders vonden om zijn ‘wetenschappelijk bepaalde’ productiemethoden te saboteren. In het systeem van Ford werden alle afwijkingen van de productienorm weggemechaniseerd. De snelheid van het pro
ductieproces en het productievolume konden niet meer door de arbeider worden be”invloed, maar werden volledig gedicteerd door de machine. Ford paste Taylors ideeen toe over rigide normen en nauwkeurige metingen. Hij wantrouwde de toleranties waartegen eventuele onderaannemers onderdelen zouden kunnen aanleveren. Daarom streefde hij naar een volledige beheersing van de productielijn; een doel kantoorruimte huren amsterdam dat hij realiseerde in zijn gigantische River Rouge-fabriek. Hier kwamen de grondstoffen binnen die intern werden bewerkt tot onderdelen, waaruit vervolgens auto’s werden geassembleerd; alles op een plaats. Hij ging zo ver dat hij een rubberplantage in Brazilie bezat.
De lopende band had een kantoorruimte huren schiphol belangrijk voordeel.Alle afwijkingen van de productienorm werden weggemechaniseerd. De snelheid van het productieproces en het productievolume konden niet meer door de arbeider worden be”lnvloed, maar werden volledig gedicteerd door de machine.
Ford was de eerste die de mogelijkheid voorzag van massale mobiliteit, ontstaan door een combinatie van twee factoren: de overvloedige beschikbaarheid van ruwe olie in de Verenigde Staten ende effecten van kantoorruimte huren leeuwarden schaalvergroting binnen een systeem van gestandaardiseerde massaproductie. In enkele maanden na de introductie van de nieuwe productietechniek werd de arbeidstijd die nodig was om een auto te bouwen teruggebracht kantoorruimte huren groningen van 121/2 uur naar 90 minuten. Het productievolume van de T-Ford schoot omhoog ende prijs daalde spectaculair. In 1908 werden 6.ooo stuks verkocht voor 850 dollar per stuk; in 1916 577.000 tegen een prijs van 350 dollar.

De loyaliteit van je medewerkers

Dat was de eerste klap. ‘Vervolgens is het hele personeel op diverse plaatsen in het land verzameld om vanuit een centrale studio te worden toegesproken door de bestuurders Deckers en Groenink. De verwachting was: zij zullen ons nu een hart onder de riem steken. Maar het werd een kil en zakelijk verhaal over aandeelhouderswaarde kantoorruimte huren amsterdam en het nieuwe bedieningsconcept van de bank. Daar is in den lande met gehoon op gereageerd. Mensen draaiden demonstratief het videoscherm de rug toe.’ Leeman denkt dat de bestuurders verblind waren door het principe van kantoorruimte huren schiphol de aandeelhouderswaarde. ‘Je kan zo’n proces niet ingaan als je geen prioriteit geeft aan
de loyaliteit van je medewerkers en begrijpt dat daar grenzen aan zitten.’ In totaal hebben ruim 6.600 medewerkers gebruik gemaakt van de vertrekregeling – meer dan was verwacht. ‘Aan de ene kant kan je zeggen: het was kennelijk een goede regeling’, zegt Leeman. ‘Maar negatief geredeneerd was de onrust binnen de bank kennelijk zo groot dat veel mensen in deze organisatie niet meer wilden meedraaien.’ ‘Ongekend snel, hard en kil’, oordeelde bestuurder Floris Deckers achteraf over de uitvoering van de reorganisatie, ‘waardoor baanzekerheid kantoorruimte huren leeuwarden en collegialiteit op het spei zijn gezet.’ Maar de kantorensluitingen en inkrimping van het personeelsbestand vergden nu eenmaal ‘een dwingende managementstijl’. Een stijl van een Amerikaanse openhartigheid die tot dan toe ongekend was in de Nederlandse arbeidsverhoudingen, maar -wellicht onbedoeld -wel eerlijk. Want dat is de realiteit. In een grote organisatie als ABN AMRO kunnen drie op de vier werknemers inderdaad worden gemist – niet en bloc uiteraard, maar stuk voor stuk als individu. Dat zijn de onderliggende verhoudingen in het arbeidsbestel in deze tijden van globalisering en fixatie op aandeelhouderswaarde. Zekerheid van werken inkomen zijn kantoorruimte huren groningen weggelegd voor hooguit een derde van de beroepsbevolking. Nog eens een derde van de werkende mensen wordt geconfronteerd met onzekere arbeidsperspectieven -verandering is een permanent gegeven en bij elke reorganisatie zijn zij eigenlijk ‘misbaar’.Wat resteert, vervult de marginale banen of is al uitgestoten uit het arbeidsproces.

De eenzijdige fixatie

Inmiddels weten we waartoe de eenzijdige fixatie op de aandeelhouderswaarde heeft geleid. Aan de druk van de verwachtingen van elk kwartaal stijgende koerswinsten was uiteindelijk niet te voldoen -zeker niet als ondernemingen ook nog willen investeren in de kantoorruimte huren amsterdam toekomst. Maar de straf op het niet voldoen aan de verwachtingen is onverbiddelijk. Dan wordt de verleiding om de boeken wat op te sieren wel heel erg groot. In 2002 domineerden ondernemingen als Enron, Global Crossing en kantoorruimte huren schiphol Qwest de voorpagina’s van de Amerikaanse kranten, omdat zij de gulzige aandeelhouder niet-bestaande winsten hadden voorgetoverd. Dat waren geen incidenten, zoals president Bush wilde doen geloven. In het voorjaar van 2002 moesten niet minder dan i58 beursgenoteerde ondernemingen in de Verenigde Staten hun boeken over het voorgaande jaar aanpassen. 22 Van alle beroepen geldt van oudsher dat van kantoorruimte huren leeuwarden boekhouder als een van de saaiste·-de Amerikanen hebben er een weinig vleiende benaming voor: bean counters. Maar met de ineenstorting van de beurskoersen kwamen deze ‘knikkertellers’ plotseling in het volle licht van de schijnwerpers te staan. Dat de beursschandalen zieh vooral in de Verenigde Staten afspeelden is niet verwonderlijk, want de kantoorruimte huren groningen Amerikaanse boekhoudregels staan haaks op de Euro
59
pese. De Europese boekhoudpraktijk is gebaseerd op het principe van ‘goed koopmanschap’. Dat staat toe winsten te verbergen door stille reserves op te bouwen, waaruit mogelijke toekomstige tegenvallers kunnen worden opgevangen. Dekans op een faillissement wordt daardoor verminderd. Het uiteindelijke doel is de bescherming van de crediteur, een van de belangrijkste stakeholders in de onderneming.